Cà phê đặc sản có một điểm dễ chịu, nó được chấm mù. Người thử nếm không biết mẫu đến từ nông trại nào, của ai, ở tỉnh nào. Họ chỉ có cốc cà phê trước mặt và một bảng điểm.
Vì vậy giải thưởng trong lĩnh vực này không phải danh hiệu ghi nhận nỗ lực. Nó là bằng chứng khách quan về chất lượng của một lô hàng cụ thể, trong một vụ cụ thể.
Dưới đây là bốn giải đã xác nhận của nông trại Quê Li Coffee, và quan trọng hơn, cách đọc chúng cho đúng. Bối cảnh đầy đủ về cà phê Liberica Khe Sanh nằm ở bài toàn cảnh.
Bảng thành tích
| Năm | Cuộc thi | Hạng mục | Kết quả |
|---|---|---|---|
| 2021 | Cà phê Đặc sản Việt Nam | Arabica | Giải Nhì toàn quốc, mẫu của Nhóm cà phê đặc sản Quảng Trị, đạt 84 điểm |
| 2024 | Cà phê nhân xanh Đông Nam Á | Liberica | Giải Nhì, á quân khu vực |
| 2025 | Cà phê nhân xanh Đông Nam Á | Liberica | Top 4 Đông Nam Á |
| 2025 | Liberica Việt Nam | Liberica | Đạt giải |
Cuộc thi chấm cái gì
Điểm nhiều người hiểu nhầm nằm ngay ở đây. Cuộc thi cà phê nhân xanh không chấm ly cà phê pha sẵn ngoài quán. Nó chấm hạt nhân xanh, tức là hạt sau khi đã sơ chế và bóc vỏ, trước khi rang.
Khác biệt ấy quan trọng hơn vẻ ngoài của nó. Một ly cà phê ngon có thể đến từ tay người rang giỏi, từ công thức pha khéo, từ máy móc tốt. Nhưng hạt nhân xanh thì không giấu được gì, nó phản ánh thẳng ba thứ, và chỉ ba thứ đó.
- Cây trồng ở đâu, giống gì, quả có đủ chín khi hái không.
- Sơ chế thế nào, lên men có kiểm soát được không, phơi có đều không.
- Bảo quản có giữ được hạt ổn định tới lúc thi không.
Nói cách khác, giải nhân xanh là giải chấm công việc của người nông dân, không phải của người bán cà phê.
Đọc bảng này thế nào cho đúng
Giải 2021 là giải của một tập thể
Mẫu Arabica đoạt Giải Nhì toàn quốc năm đó mang tên Nhóm cà phê đặc sản Quảng Trị, nhóm liên kết các nông hộ tiên phong trong vùng do Pun Coffee đứng ra thành lập. Anh Quê là thành viên của nhóm, không phải chủ nhân riêng của giải.
Nhưng nó vẫn là một mốc đáng kể, vì nó cho thấy anh đã đứng trong dòng chảy kỹ thuật đặc sản từ rất sớm, trước khi tách ra làm thương hiệu riêng cho cây cà phê mít.
Giải 2024 mới là bước nhảy
Đây là lần một nông trại Việt Nam đứng ở vị trí á quân khu vực trong một hạng mục mà Philippines, Malaysia và Indonesia vốn có truyền thống trồng Liberica lâu đời hơn nhiều. Trong dữ liệu do Pun Coffee tổng hợp, mẫu này được ghi nhận dưới tên Quê farm Libe, Mã Lai Pun.
Giải 2025 chứng minh điều khó hơn
Thắng một lần trong nông nghiệp có thể là gặp năm thời tiết đẹp. Quay lại vụ kế tiếp và vẫn đứng trong Top 4 nghĩa là quy trình đã lặp lại được.
Với người mua nhân xanh, dữ kiện thứ hai đáng tiền hơn dữ kiện thứ nhất. Không ai đặt hàng dài hạn dựa trên một vụ may.
Giải này chứng minh được gì, và không chứng minh được gì
Phần này cần nói thẳng, vì nói quá lên thì chính người đọc sẽ là người thất vọng.
Giải chứng minh được rằng một lô hàng cụ thể, trong một vụ cụ thể, đạt tới mức mà hội đồng thử nếm khu vực chấm cao. Nó chứng minh quy trình hái chọn, lên men yếm khí có kiểm soát và phơi chậm ở vườn này cho ra kết quả đo được, chứ không phải lời quảng cáo.
Giải không chứng minh rằng mọi bao cà phê rời khỏi vườn đều đúng bằng chất lượng mẫu dự thi. Mẫu thi là lô được chọn lọc kỹ nhất. Điều trung thực cần nói là quy trình giống nhau, còn kết quả từng mẻ vẫn dao động theo thời tiết và theo tay người làm, đó là bản chất của nông nghiệp.
Giải cũng không phải thứ đo được khẩu vị của người uống. Có người thích hương mít chín rõ nét của Liberica, có người quen vị đậm quen thuộc của Robusta và thấy lạ. Bảng điểm của hội đồng thử nếm và khẩu vị cá nhân là hai chuyện khác nhau.
Vì sao một nông hộ đạt giải lại đáng kể
Ở nhiều nước trồng Liberica, các mẫu đi thi thường đến từ trang trại lớn hoặc doanh nghiệp có phòng thí nghiệm riêng. Quy mô cho phép họ tách lô, thử nhiều mẻ song song, ghi chép có hệ thống và bỏ đi những mẻ hỏng mà không xót.
Một nông hộ thì không có bộ đệm ấy. Sáu hecta của anh Quê tuy đã gần gấp bốn lần bình quân của xã Hướng Phùng, vẫn là quy mô mà một mẻ hỏng là mất tiền thật. Làm đặc sản ở quy mô đó nghĩa là chịu rủi ro bằng chính vốn của mình trong lúc học nghề.
Anh Quê không đứng một mình
Sẽ là kể sai nếu dựng một người hùng đơn độc. Cùng xã Hướng Phùng, cùng những vụ thi ấy, còn có những cái tên khác.
- Vườn Madam Hương (Phùng Lâm) đạt giải Bạch kim Đông Nam Á 2024 ở hạng mục Liberica.
- Happy Tree (thôn Chênh Vênh) đạt giải Ba Đông Nam Á 2025.
- Pun Coffee nhiều lần đứng đầu cuộc thi Cà phê Đặc sản Việt Nam ở dòng Arabica, và là đơn vị mời chuyên gia về đào tạo cho nông dân trong vùng.
Một nông hộ thắng giải khu vực là một câu chuyện hay. Ba, bốn nông hộ cùng một xã cùng đứng trong top khu vực ở cùng một hạng mục, hai năm liên tiếp, là một chỉ dấu khác hẳn. Nó nói rằng thứ được nâng lên không phải một mẻ hàng may mắn, mà là mặt bằng kỹ thuật của cả vùng.
Sau giải thì đổi gì ở vườn
Câu trả lời thành thật là ít hơn người ta tưởng, và cũng nhiều hơn người ta tưởng.
Ít hơn, vì quy trình ở vườn không đổi. Vẫn hái chọn nhiều lượt trên cùng một cây, vẫn loại quả nổi, vẫn ủ kín từ 90 đến 200 giờ tuỳ thời tiết, vẫn phơi chậm trên giàn. Giải không dạy thêm kỹ thuật nào mới.
Nhiều hơn, vì giá được định lại. Quả tươi cà phê mít trong vùng từng chỉ 5.000 đến 6.000 đồng một ký, tới vụ 2025 được thu mua ở mức 18.000 đến 20.000 đồng. Và lần đầu tiên có người hỏi mua từ Trung Đông, Hàn Quốc, Nhật Bản, những thị trường mà trước đó cà phê mít Quảng Trị chưa từng tới.
Phần chênh lệch ấy không đến từ cái cây. Nó đến từ công, từ kiến thức, và từ rủi ro mà người làm phải gánh. Giải thưởng chỉ là thứ khiến người mua tin rằng phần công ấy có thật.
Đọc tiếp
Phần công ấy cụ thể là gì, xem lên men yếm khí 90 đến 200 giờ. Còn cà phê từ chính những mẻ như vậy ở trang cà phê mít Khe Sanh của vườn.